Het embryo en wat ons bij elkaar houdt - Jaap van der Wal (2020)

'What the Embryo Has To Say About Togetherness', een webinar met Dr. Jaap van der Wal, is met diens instemming vertaald door Antoon van Hooft. Onderstaand integraal (1 uur en 30 minuten) te downloaden en de vertaling van een fragment uit de eerste twintig minuten.

Met een fenomenologische benadering vestigt Jaap van der Wal de aandacht op het feit dat we meer zijn dan alleen een fysiek lichaam, maar dat ons lichaam een drie-eenheid is van 'Geest, Beweging en Materie' (naar Andrew Taylor Still). Aangezien ons lichaam veel meer is dan de som van organen en systemen, schiet de huidige gangbare biologie tekort in haar begrip over wat organismen eigenlijk zijn. En als we het biologische organisme niet goed begrijpen, hoe beïnvloedt dit dan de kwaliteit van ons sociale organisme?

Met een uitstapje naar de huidige corona-epidemie, presenteert hij een holistische kijk op het lichaam met een oriëntatie op het embryo, door de vraag te stellen: 'Wat houdt ons bij elkaar?'

Van der Wal: 

'Laat ik me eerst voorstellen. Ik ben inderdaad een embryoloog, een anatoom en een fenomenoloog. En ik trek over de hele wereld om te spreken over het menselijk embryo. En dat is niet het embryo waar je misschien vertrouwd mee bent, het embryo uit de boeken, het embryo uit het verleden, het embryo van de ontwikkeling. Nee, ik wil het hebben over het embryo in onszelf. Een van mijn missies is om aan de mensen te vertellen dat we embryo zijn. We waren geen embryo, embryo is actueel iets in ons, een primaire fundamentele aangelegenheid in ons lichaam en in ons denken.'

Webinar Jaap van der Wal

'What the Embryo Has To Say About Togetherness', webinar met Dr. Jaap van der Wal 1 uur 30 minuten

Corona bij embryo en virus

Allereerst, wat is de relatie tussen een embryo en een virus? Er zijn verschillende relaties te noemen. Eerst de vorm. Links zie je een eicel, misschien al een bevruchte eicel en dat noemen we een zygote. Even terzijde: een zygote is geen cel, zoals ik later zal uitleggen.

Rechts zie je het corona virus. En beide hebben een corona. Dat was mijn eerste associatie. Corona? Ik ken dat. De eicel, het vroege embryo heeft een corona om zich heen. Een mantel van cellen. En deze laag cellen zorgen voor de eicel, voor het vroege embryo. Dit was dus mijn eerste associatie. Maar corona radiata betekent meer.

[ Wikipedia: De corona radiata omgeeft een eicel en bestaat uit twee of drie cellagen van granulosacellen. Ze zitten vast aan de zona pellucida en hun belangrijkste taak is de eicel te voorzien van voedingsstoffen. ]

Het doet me denken aan de eclipsen die ik ooit waarnam, zonsverduisteringen. Het is een magisch moment. Wanneer de schaduw van de maan voor de zon schuift, de zon verdwijnt en het donker wordt. Er komt een zwart gat in de hemel. En plotseling, zeer subtiel aan de buitenrand van deze zwarte vlek, komt de corona radiata. Een zwak, blauwachtig, vlamachtig licht, dat je gewoonlijk niet kunt zien. Het is een subtiele mantel om de eicel, een subtiele mantel om de schaduw van de maan. Hoe anders is de corona van het corona virus! Dat zijn wapens, en zij verbinden zich met je receptoren en zij vernietigen je cellen.

Dus dingen zien er hetzelfde uit, maar kunnen heel verschillende dingen betekenen. Dit is een probleem wat je vaak in de biologie ziet. Als dingen er hetzelfde uitzien betekent dat nog niet dat zij hetzelfde zijn, dat zij gelijk zijn. En dat is, laten we zeggen, wetenschap. Hier zie je een eicel, een nog niet bevruchte eicel met een corona radiata eromheen, een mantel van cellen die zorgen voor het ei.

Groot-zijn en klein-zijn

Hoe groot is een eicel? Ze is zo groot dat je haar kunt zien met het blote oog. (...) Maar als je kijkt wat er gebeurt in het embryo, dan zie je hoe ze zichzelf zo groot mogelijk maakt. Een andere kwaliteit van groot-zijn is er als we kijken naar een spermacel. Hoe groot is een spermacel? Een spermacel is erg klein. Hier zie je de corona radiata van de eicel en hier is de zona pellucida, een doorschijnend membraan rondom de eicel. En hier en daar zijn enkele spermacellen.

Hier zie je de zogenaamde koppen van de spermacellen, deze zijn groot. Hier is de kop en daar is de staart. Hoe klein is een spermacel? Als je het meet dan kun je het niet zien. De kop van een spermacel is ongeveer 4 micrometer, de helft van de grootte van een normale cel. En de staart is ongeveer 60 micrometer. Dat is tamelijk lang. Als je een muis bent van 1 inch (2,5 cm) en je hebt een staart vergelijkbaar met die van een spermacel, dan heb je een staart van 1 yard (90 cm)! Eigenlijk heeft de spermacel groot-zijn, maar vergeleken met een eicel is het klein. De spermacel maakt zichzelf zo klein mogelijk.

Hoe klein kun je zijn als cel? Je maakt jezelf zo klein dat je er alles uit gooit dat te maken heeft met cytoplasma. Dus eigenlijk is een spermacel een bijna dode cel. Hij heeft er alles uitgegooid wat te maken heeft met leven, met stofwisseling, met cytoplasma en dat is waarom ik de spermacel beschouw als de kleinste cel van het menselijk lichaam. Wat ik hier doe is dat ik aan u demonstreer wat mijn methode is. Mijn wetenschappelijke methode is fenomenologie. Fenomenologie betekent niet dat je een buitenstaander bent, dat je een waarnemer ben van een object en je het beschrijft, maar dat je participeert aan het object, dat je jezelf als het ware verplaatst in een eicel en dat je ervaart hoe de cel steeds meer opzwelt en zichzelf groot maakt. Terwijl de spermacel zichzelf steeds kleiner maakt. De spermacel heeft geen enkele communicatie met de wereld om hem heen. Maar een eicel is open voor de omgeving. Daarom is een eicel zo kwetsbaar. De fenomenoloog is niet geïnteresseerd in vormen als een anatoom, maar is geïnteresseerd in vormen als gebaren en kwaliteit.

Geen groei

Laten nu kijken naar een virus. Een van de vragen die je tegenwoordig hoort is: leeft een virus? Is het een levend wezen? Wel, de meeste biologen zeggen, nee het is geen levend wezen. Het kan geen voortbrenger zijn van leven, want het is enkel een DNA-streng, en DNA is een molecuul, een moleculaire vorm, een structuur. Een virus is enkel een opeengepakte DNA-streng. Dit is niet levend. Een levend wezen vertoont stofwisseling, kan groeien, kan zijn lichaam metamorfoseren. Er zijn andere principes in de levende natuur. DNA heeft daarom niets te maken met leven. Dat is interessant vindt u niet? Omdat we allemaal denken dat DNA het molecuul van het leven is, maar dat is het niet. Het heeft niets met leven te maken. Het is een molecuul, het is een structuur. DNA is structuur, het is vorm en vorm heeft niet te maken met leven.

Ik zal u uitleggen wat ik bedoel en waarom het zo belangrijk is. In de onderste rij afbeeldingen zie je hier een eicel (beeld 1) en daarnaast een 3-4 dagen oud embryo (beeld 2). Een zogenaamde morula.

Er zijn meer cellen (tot 32 cellen toe) maar nog steeds is het embryo net zo groot als de eicel was. En daar weer naast een embryo van 7 dagen oud (beeld 3). Het is nog steeds even groot als de eicel was. Maar er is een enorm verschil tussen de drie stadia. Een blastula is ongeveer 1 week oud, je kunt nog steeds de zona pellucida zien, het doorschijnende membraan er rondom heen. Dezelfde zona pellucida is om de eicel, en dezelfde zona pellucida is om de morula (beeld 2). En u ziet dat ze alle drie even groot zijn. In de eerste week groei je niet! En dat is wat we associëren met leven. Groeien, expanderen, cellen, vermenigvuldiging van cellen, meer cellen, groter worden. Eigenlijk ziet u dat de eerste fasen in het leven helemaal niet te maken hebben met groeien. Wat bedoel ik hiermee? Waarom is dit belangrijk?

Kleine en grote gezondheid (Nietzsche)

Het virus confronteert ons met ziekte, met sterfelijkheid. De vrees voor het virus gaat rond over de planeet. En iedereen blijft thuis om maar niet besmet te worden, omdat we bang zijn dood te gaan. Wat is ziekte eigenlijk? Wel, een ziekte kan door een virus veroorzaakt worden en dan heb je covid-19 ziekte. Maar is dat hetzelfde? Is het virus hetzelfde als de ziekte? Of is ziekte iets anders? Wel, het is heel eenvoudig. Het virus is niet de oorzaak van de covid-19 ziekte. Het virus is een voorwaarde voor de ziekte. Want het virus op zichzelf kan nooit ziek zijn. Ik heb nooit een ziek of een wanordelijk DNA gezien. Ik bedoel dat DNA en virussen structuren zijn en die kunnen niet ziek zijn. Organismen, levende wezens kunnen ziek zijn. En zo gauw een virus een menselijk lichaam binnenkomt, dan zie je ziekte. Dan krijg je zieke organismen. Dat lijkt me belangrijk om te begrijpen.

Er zijn twee visies op ziekten. En het was Nietzsche, de filosoof, die ons daarvan bewust maakte. We neigen er tegenwoordig toe om te denken in kleine ziekte, of beter gezegd kleine gezondheid.

Nietzsche onderscheidt twee stadia, twee kwaliteiten van gezond-zijn. Grote gezondheid en kleine gezondheid. Waar heeft dat mee te maken? Dat heeft te maken met hoe we denken over ons lichaam. 

Kleine gezondheid is de dominante manier waarop we tegenwoordig denken over gezondheid.

De definitie van gezondheid is dan gerelateerd aan het lichaam. We definiëren een normaal lichaam als een lichaam waar abnormaliteit afwezig is. Een gezond lichaam is een lichaam waarbij pathologie (ziekte) afwezig is en een levend lichaam is een lichaam waarbij dood afwezig is. Maar dat is volgens Nietzsche de kleine definitie van gezondheid. Dan verbindt u gezondheid en leven en ziekte en normaal-zijn met het lichaam. En dat is de kleine versie van gezondheid.

Grote gezondheid is wat u als een levend lichaam, als een levend wezen ermee doet. Tegenwoordig beschouwen we bijvoorbeeld mensen die kanker hebben als slachtoffer van hun ziekte en vinden dat zij ertegen moeten strijden. En als je de strijd verliest dan ben je de verliezer (loser). Ik had een vriend die enkele maanden geleden gestorven is aan kanker. De manier waarop de man de laatste paar jaren van zijn leven leefde, was een voorbeeld voor iedereen, een meesterwerk mens te zijn, omdat hij geen verliezer was. Eigenlijk was hij erg gezond. Hij was gezond door de manier waarop hij met zijn kanker omging. Je kunt door kanker doodgaan, maar dat betekent nog niet dat je een verliezer bent. Dat is wat Nietzsche wilde benadrukken. Gezond is niet het tegenovergestelde van ziekte. We neigen ertoe te denken dat leven en dood tegengesteld aan elkaar zijn. Dat gezond-zijn en ziek-zijn tegengestelden zijn. En dat normaal en abnormaal polair aan elkaar zijn. Maar Nietzsche zei: nee, gezondheid is integratie. Als je geïntegreerd bent, dan ben je gezond. En ziekte is uiteenvallen (desintegration). Wanneer het systeem uiteenvalt, als het systeem niet langer kan functioneren op het niveau waarop het hoort te functioneren. Dit is een interessante definitie van ziekte.

Want wanneer je een corona virus krijgt, en je krijgt covid-19, dan zie je dat iedereen op een andere manier zal lijden aan de ziekte. Ieder op zijn eigen manier. Sommige mensen zijn heel erg ziek. Sommige mensen maken de ziekte door. Andere mensen gaan eraan dood. En als je eraan doodgaat dan valt je gezonde lichaam uit elkaar, zegt Nietzsche. Een beter woord is integratie. Alsof heel-zijn (whole in het Engels is verbonden met gezond (health) hoe, wholeness = compleetheid). Heel-zijn is de integratie toestand. En ziekte, pathologie, dood is de toestand van desintegratie.

En dan kun je tot de conclusie komen dat je redelijk normaal kunt leven en redelijk gezond kunt zijn en toch een abnormaal, pathologisch en sterfelijk wezen kunt zijn. We zijn vergeten dat sterfelijkheid een essentieel kenmerk van leven is. Het is niet leven versus dood. Dood, sterfelijkheid is een geïntegreerd, essentieel kenmerk van leven. En dat is wat ik geleerd heb van het embryo.