Over de kosmos - Jan van Gils

Welke voorstellingen over het planetenstelsel en de kosmos zijn tegenwoordig algemeen geldend? Bijvoorbeeld de voorstelling van de seizoenen. In leerboeken staat: de aarde draait in één jaar om de zon met een scheve as van 23,5 graden. Maar wat is de dagelijkse en wat de jaarlijkse waarneming?

Andere algemeen geaccepteerde opvattingen zijn:

- De zon is een gasbol net als sterren.

- Warmte en alle andere verschijnselen zijn een gevolg van kernfusieprocessen.
- Melkwegen als ruimtelijke beeld van de kosmos.

- Big bang en het uitdijend heelal.

- Lichtsnelheid en lichtjaren.

- Sterren die er niet meer zijn maar waarvan het licht nog voortbeweegt, planeten bewegen om sterren.

- Er moeten in de kosmos meerdere vormen van leven zijn zoals op aarde.

Alle verschijnselen worden gedacht als gevolg van materiele processen. Alle uitspraken zijn vooral voorstellingen en geen primaire waarnemingen. Echter alle uitspraken zijn gebaseerd op waarnemingen, maar welke?

Een historisch omslagpunt in het bewustzijn van de mensheid ligt rond 1750. In 1743 is het nulpunt voor temperatuurmeting door de Fransman Christin vastgelegd bij het vriespunt van water. Zijn thermometer gold tot aan de Franse revolutie als de thermometer van Lyon. Vóór 1743 werd de Celsius-schaal gebruikt waarbij het nulpunt bij koken lag. Dit typeert dat de mens zijn nulpunt nog in de atmosfeer en nog vroeger in de kosmos voelde liggen. Zijn thuisland is na 1750 steeds meer de aarde geworden, wat tot uitdrukking komt in het vaste element als nulpunt.
De mens staat sinds die tijd met twee benen op de vaste grond en gaandeweg heeft hij de verbinding met de kosmos verlaten en verloren.

Door de spectroscopie is de kosmos in de loop van de 19de eeuw materieel geduid. Sterren ziet men als lichtende materiële gasballen waar door ionisatie specifieke stofeigenschappen door middel van gekleurd licht zichtbaar worden. Een stap verder in de afzondering was de uitvinding van de elektromagnetische zenderstraling rond 1888. De radio-astronomie ontwikkelde zich pas vanaf 1931. Dit soort straling heeft zijn thuisland in de sterren. Hiermee is de aarde kosmisch geworden, echter niet in lichtend opzicht, maar als uitdrukking van elektromagnetische straling als gevallen licht (Steiner noemde het “gevallen ether”).

In de 19de eeuw verloor de mensheid de verbinding met de metafysica en in de 20ste eeuw is de mens close omhuld geraakt door de gevallen ethers. Met de komst van het 5G netwerk met 20.000 nieuwe satellieten is er een spinnenweb van zenderstraling om de gehele aarde waardoor realtime voortdurend informatie gefixeerd wordt.
Hiermee is het Griekse beeld van de kosmos met in het midden de zich ontwikkelende aarde en incarnerende mens definitief verlaten. De mens van nu ervaart en beschrijft zichzelf als een stofje in het heelal dat met zijn innerlijk leven in een spagaat verkeert.

Introductie astronomie - Jan van Gils

Wereldbeeld van Brahe

In de introductie-les astronomie belicht ik een aantal karakteristieke voorstellingsbeelden van de kosmos. Naast het Griekse geocentrische en het Copernicaanse heliocentrische plaats ik het beeld van Brahe.

Het Griekse geocentrische wereldbeeld geeft uitdrukking aan de geestelijke ontwikkeling van de mensheid die geboren wordt vanuit de kosmos. Rond 1500 vindt de geboorte van het IK plaats en komt de zon in het middelpunt te staan. Brahe combineert deze twee ontwikkelingsstadia door de aarde centraal te laten en de planeten om de zon te laten bewegen.

De latere toevoeging van de roterende dag-beweging van de aarde laat de drievoudige mens tot uitdrukking komen.

Aristoteles (384-322 BC): onder- en boven-zonnige gebieden en het ondermaanse.

Ptolemaeus (100-178)

Copernicus (1473-1543): mathematische voorstelling

Galilei (1564-1642): sterrenkijker, experimenteel

Brahe (1546-1601) en Kepler (1571-1630)

Giordano Bruno van Nola (1548 – 1600 brandstapel in Rome). Pantheist. God en kosmos is een. Kosmos is oneindig er is geen God daarbuiten.
‘Alle dingen zijn in het universum en het universum is in alle dingen; wij zijn het en het is in ons; op deze manier komt alles samen in perfecte eenheid’.

In 1889 werd op de plaats van de executie een standbeeld opgericht (het plein Campo de Fiori, Plein der bloemen). Bruno staat met zijn gezicht gericht naar het Vaticaan. de rooms-katholieke kerk heeft in 2000 haar verontschuldigingen aangeboden voor de moord op Bruno. Hij werd echter niet gerehabiliteerd.

Tycho Brahe leefde op het eiland Hven, in het kasteel Uranienborg, een geschenk van koning Frederick II. Toentertijd het grootste onderzoeksinstituut in de wereld.

Zijn werk is teniet gedaan door Nicolaus Reimers Baer(Nicolaus Reimers Ursus 1551-1600) en Johannes Kepler (1571-1630).
In 1588 sloten de jezuïeten het observatorium. De beschermheer, koning Frederick II werd vergiftigd (54 jaar).

Astrologie - Jan van Gils

Geocentrich wereldbeeld

Eenheid van astronomie en astrologie: Claudius Ptolemaeus(Ptolemeüs van Alexandrië, 100 - 178 AC). Samenvatting van oude wijsheid die tot in de 16de en 17de eeuw centraal bleef staan.
Almagest (Arabisch: de grootste): dertien boeken “Megalé suntaxis tès astronomias” (Grote verhandeling over de sterrenkunde) of “Hè Mathemikè Syntaxis”: pas in de 13de eeuw vertaald uit het Arabisch in het Latijn, Griekse tekst in de 15de eeuw beschikbaar in Europa.

De eerste twee boeken gaan over de sferenleer, het derde boek over de zonnebeweging,
het vierde boek over de algemene sterrenkunde, boek vijf over de maan, boek zes over de maans- en zonsverduisteringen. De volgende twee delen bevatten de oudste sterrencatalogus en de boeken negen tot en met dertien gaan over de planetenbewegingen.

Tetrabiblos (Apotelesmatiká – astrologische invloeden, effecten, Latijn Quadripartitum: 4 delen).

Ptolemeüs draagt al zijn werk op aan Sirius: het oog van sterrenbeeld de grote hond, Canus major. De belangrijkste ster voor de Egyptenaren. Wanneer Sirius aan de ochtendhemel verschijnt (opkomst samen met de zon) kondigt zich een nieuw jaar aan. Tevens begin van de overstroming van de Nijl.

Voetnoten en links

Liesbeth Bisterbosch - actuele geocentrische sterrenkaart

Voetnoot bij Christin (absolute nulpunt):

https://nl.qwerty.wiki/wiki/Jean-Pierre_Christin

Voetnoot bij Brahe:

http://reformation.org/tycho-brahe.html

Overige links:

http://www.allesoversterrenkunde.nl/sterrenhemel/sterrenhemel-van-de-maand/
https://www.liesbethbisterbosch.org/index.php?pag_id=162&m=0

https://zenitonline.nl

https://zenitonline.nl/product/sterrengids-2019/

College waarnemingsastronomie:

Zonnespiraal, oost-westcirkel, poolcirkel en keerkringen

Dierenriem, maan door de dierenriem

Planeten, de zon

Kosmos

Leestip: Spreken tot de sterren

Ter inspiratie een eigentijds scheppingsverhaal, verteld in meditatieve beelden.

https://www.frederieknelissen.nl/boeken/spreken-tot-de-sterren/

De meditatieve beelden bestaan uit 38 schilderijen met daarnaast korte poëtische teksten van Wil Uitgeest. Geinspireerd op het boek 'Uit de schoot der goden’  van Rudolf Steiner. Uitgeverij Cichorij, 2014.

 

Tineke Teunissen: "Ik geniet bijna dagelijks van de prachtige tekst uit het boek "Spreken tot de sterren" en van de prachtige illustraties; de tekst staat voorop."

Sterrenbanen - Bob Siepman van den Berg

Bewegingen van zon, maan, sterren en planeten op verschillende plaatsen op aarde en in verschillende jaargetijden gezien van buitenaf

TIP: je kunt onderstaande diashow eenvoudig stilzetten met een muisklik of touchscreen. Doorschuiven kan met de pijlen links en rechts.

Vanuit een plaats in Nederland

Noordpool

90 graden NB

Poolcirkel

66,5 graden NB

Kreeftskeerkring

23,5 graden NB

Evenaar

0 graden NB/ZB

Steenbokskeerkring

23,5 graden ZB

Sterrenbanen (panoramabeelden) - Bob Siepman van den Berg

Bewegingen van zon, maan, sterren en planeten op verschillende plaatsen op aarde en in verschillende jaargetijden gezien van de mens uit: panoramabeelden.

TIP: je kunt onderstaande diashow eenvoudig stilzetten met een muisklik of touchscreen.

OPDRACHT: teken zelf de ontbrekende panoramabeelden vanaf de Steenbokskeerkring!

Noordpool en Poolcirkel

90 en 66,5 graden NB

Kreeftskeerkring en Evenaar

23,5 en 0 graden NB

Sterrenbanen aangeven met leerlingen - Bob Siepman van den Berg

Je kunt dit natuurlijk alleen doen met leerlingen als je het zelf “onder de knie” en “in de vingers" hebt. Het begint namelijk met voordoen. Je kunt er voor kiezen dat ze eerst de tekeningen goed bestuderen, maar het kan ook omgekeerd: eerst doen en dan naar de koepelplaatjes kijken of je herkent wat je gedaan hebt. Beide wegen bewandelen kan ook. 

Ga met de leerlingen naar een voldoende grote zaal of naar een grote ruimte buiten (bijvoorbeeld schoolplein). Vraag aan de leerlingen om zich te verspreiden in de ruimte zodat ze op ruim 1 meter afstand geen andere leerlingen om zich heen hebben en dat ze jou goed kunnen zien. 

Vraag ze achtereenvolgens het Noordpunt, het Oostpunt, het Zuidpunt en het Westpunt aan te wijzen (op de denkbeeldige horizonlijn).

Vraag ze wederom het Noodpunt aan te geven en vervolgens met gestrekte hand langzaam om hun eigen lichaamsas rond te draaien (rechtsom) en behalve de hoofdwindrichtingen ook de tussenliggende windrichtingen te benoemen op het moment dat hun arm gericht is naar de betreffende windrichting. Iedere keer dat ze 450 gedraaid zijn spreken ze dus achtereenvolgens uit: “Noord” , “Noordoost”, “Oost”, ZO, Z, ZW, W, NW, N. 

Vraag ze zich in gedachten te verplaatsen naar de Noordpool en vervolgens de Hemelnoordpool aan te wijzen. Deze staat dan precies in het Zenit.

Vraag ze de circumpolaire baan aan te geven met van een ster die ongeveer 200 verwijderd is van de Hemelnoordpool. Dit zijn de “24 uren-banen” van de twee dicht bij elkaar liggende heldere sterren van de Kleine Beer. De “24 uren-baan” moet eigenlijk zijn de baan die de ster in ongeveer 23 uur en 56 minuten aflegt, want dan staat deze weer op dezelfde plaats. Deze tijdspanne noemt men ook wel een “sterrendag”.

Vraag ze de circumpolaire baan aan te geven van een ster die ongeveer 350 verwijderd is van de Hemelnoordpool. Dit zijn de banen van enkele heldere sterren van de Grote Beer.

Vraag ze de baan aan te geven van een ster die 100 boven de horizon staat (de bovenste twee sterren van Orion die als enige op de Noordpool zichtbaar zijn) en die dus parallel aan de horizon bewegen. Vraag de leerlingen waar nu de hemelequator is. Deze valt op de noordpool samen met de horizon. 

Vraag ze zich in gedachten te verplaatsen naar de Noordelijke Poolcirkel (66,50) en vervolgens de Hemelnoordpool aan te wijzen. Deze staat nu 23,50 verwijderd van het zenit, oftewel 66,50 boven het Noordpunt.

Vraag ze de circumpolaire baan aan te geven van een ster die ongeveer 230 verwijderd is van de Hemelnoordpool. Deze gaat nu door het zenit.

Vraag ze de circumpolaire baan aan te geven van een ster die ongeveer 670 verwijderd is van de Hemelnoordpool. Deze baan “raakt” aan het Noordpunt. Dit is ook de baan van de zon op 21 juni.

Vraag ze het Hemelequatorvlak aan te geven. Deze gaat door het Oostpunt en het Westpunt en maakt een hoek van 23,50 met het horizonvlak. Laat ze de baan aangeven van een ster die op de Hemelequator ligt. Dit geldt ongeveer voor de rechter gordelster van Orion. 

Dit alles kan je ook doen voor Nederland (520 NB), de Kreeftkeerkring (23,50 NB), de Evenaar (00), de Steenbokskeerkring (23,50 ZB), enzovoort. Je maakt dus in gedachten een reis over de aarde, waarbij je je steeds weer opnieuw oriënteert met behulp van de stand van de hemelas en de hemelequator voor de betreffende plaats op aarde.

Het wordt nog concreter als je ook de baan van de zon op de bijzondere tijdstippen van het jaar (lentepunt, zomerpunt, herfstpunt en winterpunt) laat aangeven. Zie hiervoor wederom de tekeningen.